โรคในเด็กเป็นเรื่องที่ผู้ปกครองไม่ควรมองข้าม เพราะเด็กยังมีภูมิคุ้มกันที่กำลังพัฒนา เมื่อไปโรงเรียน เล่นกับเพื่อน หรืออยู่ในพื้นที่แออัด จึงมีโอกาสรับเชื้อได้ง่ายกว่าผู้ใหญ่ หลายโรคเริ่มจากอาการเล็กน้อย เช่น ไข้ ไอ น้ำมูก หรือเบื่ออาหาร แต่หากสังเกตช้า อาจเสี่ยงต่อภาวะแทรกซ้อนได้
การรู้ว่าโรคในเด็กมีอะไรบ้าง จะช่วยให้พ่อแม่แยกอาการเบื้องต้นได้ดีขึ้น ดูแลลูกได้เหมาะสม และตัดสินใจพาเด็กพบแพทย์ได้ทันเวลา โดยเฉพาะเมื่อมีไข้สูง ซึม หายใจเหนื่อย กินได้น้อย หรือมีอาการผิดปกติต่อเนื่อง ซึ่งเป็นสัญญาณที่ควรให้กุมารแพทย์ประเมินอย่างใกล้ชิด
โรคที่พบได้บ่อยในเด็กมักเกี่ยวข้องกับระบบทางเดินหายใจ ระบบทางเดินอาหาร ผิวหนัง และโรคติดเชื้อที่แพร่กระจายในโรงเรียนหรือศูนย์เด็กเล็ก อาการของแต่ละโรคอาจคล้ายกันในช่วงแรก จึงไม่ควรประเมินจากไข้เพียงอย่างเดียว แต่ควรดูอาการร่วม เช่น ลักษณะการไอ การหายใจ ผื่น การถ่ายเหลว หรือพฤติกรรมของเด็กที่เปลี่ยนไป
ไข้หวัดเป็นโรคที่พบได้บ่อย เด็กมักมีน้ำมูก ไอ เจ็บคอ และไข้ต่ำ ส่วนไข้หวัดใหญ่มักทำให้มีไข้สูง ปวดเมื่อย อ่อนเพลีย และอาจเกิดภาวะแทรกซ้อนในเด็กเล็กได้ โรคติดเชื้อ RSV มักทำให้ไอมาก หายใจครืดคราด หรือหอบ โดยเฉพาะในเด็กเล็ก ขณะที่ปอดอักเสบและไอกรนเป็นโรคทางเดินหายใจที่ต้องระวัง เพราะอาจทำให้หายใจลำบากและมีอาการรุนแรงได้
กลุ่มโรคติดเชื้อที่พบในวัยเรียน ได้แก่ มือเท้าปาก เฮอร์แปงไจน่า อีสุกอีใส และหัด โรคเหล่านี้มักมีไข้ร่วมกับผื่น แผลในปาก หรือตุ่มตามร่างกาย เด็กบางคนอาจกินอาหารได้น้อยเพราะเจ็บปาก จึงต้องระวังภาวะขาดน้ำร่วมด้วย ส่วนโรคอุจจาระร่วงมักเกิดจากเชื้อไวรัสหรือแบคทีเรีย ทำให้ถ่ายเหลว อาเจียน และอ่อนเพลีย หากปัสสาวะน้อย ปากแห้ง หรือซึมลง ควรรีบพบแพทย์
โรคที่ต้องเฝ้าระวังเป็นพิเศษ ได้แก่ ไข้เลือดออก โรคติดเชื้อไอพีดี และเยื่อหุ้มสมองอักเสบ เพราะบางรายอาจมีอาการรุนแรงในเวลาไม่นาน นอกจากนี้ โรคภูมิแพ้และหอบหืดยังเป็นปัญหาที่พบได้บ่อยในเด็ก โดยเฉพาะเด็กที่มีอาการไอเรื้อรัง หายใจมีเสียงวี้ด หรือเหนื่อยง่าย การดูแลกับกุมารแพทย์อย่างต่อเนื่องจะช่วยลดโอกาสกำเริบและทำให้เด็กใช้ชีวิตประจำวันได้ดีขึ้น
ผู้ปกครองที่ต้องการประเมินอาการเจ็บป่วยของลูกอย่างเป็นระบบ สามารถพิจารณาบริการดูแลเด็กจาก โรงพยาบาลเด็ก เชียงใหม่ ราม ซึ่งครอบคลุมโรคระบบทางเดินหายใจ โรคระบบทางเดินอาหาร โรคภูมิแพ้ พัฒนาการเด็ก และโรคติดเชื้อในเด็ก
การป้องกันโรคในเด็กควรเริ่มจากการดูแลพื้นฐานในชีวิตประจำวัน เพราะหลายโรคแพร่กระจายผ่านละอองฝอย การสัมผัสของใช้ร่วมกัน อาหาร น้ำดื่ม หรือยุงเป็นพาหะ พ่อแม่จึงควรสร้างพฤติกรรมสุขภาพที่สม่ำเสมอ ไม่ใช่ดูแลเฉพาะช่วงที่มีการระบาดเท่านั้น
วัคซีนช่วยลดความเสี่ยงของโรคติดเชื้อหลายชนิด และช่วยลดความรุนแรงของโรคบางประเภทได้ เด็กควรได้รับวัคซีนพื้นฐานตามวัย รวมถึงปรึกษาแพทย์เรื่องวัคซีนเสริมที่เหมาะสม เช่น วัคซีนไข้หวัดใหญ่ วัคซีนไอพีดี หรือวัคซีนอื่นตามความเสี่ยงของเด็กแต่ละคน สำหรับครอบครัวที่ต้องการวางแผนป้องกันโรคตามฤดูกาล การเลือก วัคซีนป้องกันไข้หวัดใหญ่ 4 สายพันธุ์ อาจเป็นส่วนหนึ่งของการดูแลสุขภาพเด็กและคนในบ้านร่วมกัน
การล้างมือก่อนกินอาหาร หลังเข้าห้องน้ำ และหลังกลับจากโรงเรียนเป็นนิสัยสำคัญที่ช่วยลดการแพร่กระจายของเชื้อโรค ควรสอนเด็กให้ล้างมือด้วยสบู่เป็นประจำ และทำความสะอาดของเล่น โต๊ะเรียน ขวดน้ำ หรือของใช้ที่เด็กสัมผัสบ่อย โดยเฉพาะในช่วงที่มีโรคมือเท้าปาก ไข้หวัด หรืออุจจาระร่วงระบาด
แก้วน้ำ ช้อน ผ้าเช็ดหน้า หน้ากากอนามัย และแปรงสีฟันไม่ควรใช้ร่วมกับผู้อื่น เพราะอาจเป็นช่องทางแพร่เชื้อได้ง่าย เด็กวัยเรียนควรได้รับการสอนให้แยกของใช้ส่วนตัว และแจ้งผู้ใหญ่เมื่อรู้สึกไม่สบาย เพื่อป้องกันการแพร่เชื้อไปยังเพื่อนหรือคนในครอบครัว
ไข้เลือดออกเป็นโรคที่ต้องระวังในเด็ก โดยเฉพาะช่วงฤดูฝน ควรกำจัดน้ำขังในบ้าน ปิดฝาภาชนะเก็บน้ำ ใช้มุ้งหรือผลิตภัณฑ์ป้องกันยุงที่เหมาะสมกับวัย และสังเกตอาการไข้สูง ปวดท้อง อาเจียน หรือมีจุดเลือดออกตามผิวหนัง หากมีอาการน่าสงสัยไม่ควรซื้อยากินเองโดยไม่ปรึกษาแพทย์
การนอนหลับเพียงพอ กินอาหารครบหมู่ ดื่มน้ำสะอาด และออกกำลังกายเหมาะสมกับวัย ช่วยให้ร่างกายเด็กแข็งแรงขึ้น หากลูกมีอาการป่วยบ่อย ไอเรื้อรัง น้ำหนักไม่ขึ้น เหนื่อยง่าย หรือมีพัฒนาการที่ผู้ปกครองกังวล ควรให้แพทย์ประเมินเพื่อหาสาเหตุอย่างเหมาะสม
แม้โรคในเด็กหลายชนิดสามารถดูแลเบื้องต้นได้ที่บ้าน แต่หากลูกมีไข้สูงต่อเนื่อง ซึม หายใจลำบาก ชัก อาเจียนมาก ถ่ายเหลวรุนแรง หรือกินน้ำไม่ได้ ควรรีบพบแพทย์ทันที เพราะการตรวจเร็วช่วยลดความเสี่ยงของภาวะแทรกซ้อนได้ หากผู้ปกครองไม่แน่ใจว่าอาการของลูกเข้าข่ายอันตรายหรือไม่ บทความเรื่อง สัญญาณอันตรายที่คุณพ่อคุณแม่ไม่ควรมองข้าม สามารถใช้ประกอบการสังเกตอาการเบื้องต้นก่อนพาเด็กเข้ารับการตรวจ
โรงพยาบาลเชียงใหม่ ราม มีทีมกุมารแพทย์และบริการดูแลเด็กหลายด้าน ตั้งแต่โรคติดเชื้อ ระบบทางเดินหายใจ ภูมิแพ้ ระบบทางเดินอาหาร ไปจนถึงพัฒนาการเด็ก ผู้ปกครองที่ต้องการคำแนะนำเฉพาะรายสามารถ นัดหมายแพทย์ เพื่อประเมินอาการและวางแผนดูแลสุขภาพลูกอย่างเหมาะสม